W większości tradycji, w których kwitnie odwieczna mądrość, można dostrzec dwa aspekty lub wymiary medytacji. Te dwa aspekty nazywano na przestrzeni dziejów yin i yang, shakti i shiva, energią i świadomością oraz wieloma innymi nazwami. Oba te aspekty odzwierciedlają naturę dualistycznego świata, w którym żyjemy. Kiedy nieprzerwana obecność i bezreaktywny spokój umysłu znajdują się w równowadze, są jak dwa skrzydła ptaka, które zabiorą cię do Samadhi. Chociaż słowa i nazwy się zmieniają, istnieje jedno uniwersalne doświadczenie jedności, wspólne dla wszystkich, którzy zgłębiają swoją prawdziwą naturę, które wykracza poza dualność, język i tradycję.
Koncentracja i poddanie się nie są dwoma odrębnymi praktykami, które mają być stosowane sekwencyjnie lub oddzielnie, ale integralnymi i uzupełniającymi się aspektami jednego badania źródła swojego istnienia. Są one fundamentalnymi narzędziami używanymi do oczyszczenia struktury jaźni, która przekształca się przez różne etapy swojej ewolucji i wzrostu. W wielu tradycjach buddyjskich uważa się, że medytacja ma dwa fundamentalne aspekty; vipassana i samatha. Samatha zazwyczaj charakteryzuje się koncentracją i spokojem, podczas gdy vipassana, czyli “medytacja wglądu”, charakteryzuje się wewnętrznym poddaniem i pochłonięciem prowadzącym do bezpośredniego poznania lub wglądu w rzeczywistość taką, jaka jest. Techniki koncentracji są często nauczane w początkowych fazach medytacji, a wgląd jest często nauczany oddzielnie (często przy użyciu różnych technik) w późniejszych fazach. Podobnie w sutrach jogi Patanjalego znajdujemy dharaṇā (koncentracja) i medytacja (medytacyjna absorpcja / wgląd), odpowiednio 6. i 7. człon ośmiu członów jogi. Dhāranā to aspekt koncentracji medytacji, podczas gdy dhjana (lub jhana w pali, zen w buddyzmie zen, chan w buddyzmie chan) jest 7. członem jogi, który odnosi się do medytacyjnej absorpcji prowadzącej do wglądu. Ważne jest, aby postrzegać je nie jako oddzielne techniki, ale jako aspekty, które należy zintegrować z praktyką medytacyjną, jak i z całym życiem.
Dhyana, żeńska zasada, to głębokie poddanie się lub równowaga, które nie jest działaniem, ale po prostu pozwoleniem, by wszystko było takie, jakie jest, lub wewnętrznym stanem braku oporu wobec tego, co pojawia się w danej chwili. To poddanie się lub oczyszczenie uwarunkowanych wzorców (sankaras lub samskaras), które prowadzi do uwolnienia wewnętrznej energii i absorpcji w tym, co jest. Jhana absorpcja nie zawsze jest konieczna, aby nastąpiło doświadczenie przebudzenia lub wyzwalający wgląd, ponieważ świadomość może uświadomić sobie siebie lub “obudzić się” w dowolnym momencie. Niemniej jednak nie należy jej postrzegać jako czegoś oddzielonego od koncentracji i obecności, tak jak yin nie może istnieć bez yang. Dhyana jest integralną częścią osiągania bardziej trwałych etapów oświecenia. Jest integralna w procesie oczyszczania w strukturze jaźni, która rozwija się w czasie, stanowi część rozluźniania więzów, które oplatają świadomość w obrębie ego, i prowadzi do uwolnienia prany ze starych uwarunkowań.
Tradycje buddyjskie opisują cztery stany świadomości zwane dżhanami, które występują w obrębie ciała (dżhany rupa, czyli materialne) oraz cztery poza ciałem (dżhany arupa, czyli bezkształtne). Cztery dżhany materialne są podobne do czterech etapów Savikalpa Samadhi według Patanjalego. Cztery bezcielesne jhany opisują poziomy świadomości niedualnej, które ujawniają się w miarę zbliżania się do stanu Nirvikalpa Samadhi; można też powiedzieć, że opisują one aspekty rzeczywistości, które stają się widoczne, gdy umysł i ciało ustępują. Nie ma znaczenia, do jakiej tradycji należysz, ani czy praktykujesz medytację vipassana, taką jak skanowanie ciała, obserwowanie myśli i odczuć, czy też praktykujesz spokój umysłu (samatha), czy też przepływasz energię przez czakry i obserwujesz wewnętrzny lotos, czy też po prostu “po prostu siedzisz”, jak nauczał mistrz zen Dogen. Technika (lub jej brak) ma naprawdę drugorzędne znaczenie w stosunku do twojego medytacyjnego pochłonięcia, czyli dżhany. Technika nieuchronnie zanika, gdy osiąga się głębsze poziomy dżhany, zbliżając się coraz bardziej do stanu nie-działania i spoczynku w świadomości (Samadhi). Nie ma znaczenia, jak klasyfikujesz to doświadczenie lub jak dzielisz dżany. Liczy się bezpośrednie doświadczenie zanikania uwarunkowań umysłu oraz połączenia lub wchłonięcia świadomości w pole praniczne, które w coraz większym stopniu oddziela się od uwarunkowanych wzorców. Kiedy pole praniczne jest przebudzone (żyje jako świadomy duch/energia), oznacza to, że połączyłeś się z nieograniczonym umysłem, a doświadczenie to jest doświadczeniem satchitanandy, czyli boskiej miłości, i jest to połączenie z tym, co jest, lub przebudzenie się jako wszystko, co jest. Kiedy budzi się prajna, czyli mądrość, następuje urzeczywistnienie pustki lub nicości tego i wszystkich poziomów umysłu, a ta nicość jest pierwotną świadomością, która jest Dokładnie wszystko.
Dharana, męski element medytacji, to nieprzerwana, skoncentrowana świadomość i obecność. Jest w niej wola lub wysiłek, by po prostu być obecnym, ale nie jest to wysiłek robiąc. Żadna instrukcja nie powie ci, jak być uważnym na to, co dzieje się w tej chwili, ponieważ jeśli zostanie udzielona instrukcja, stajesz się uważny na instrukcję, a nie na to, co dzieje się w tej chwili. Dharana to przenikanie zasłon (koszów) aktywności, w które umysł już jest zaangażowany, lub przenikanie maii czystą obecnością. Krishnamurti powiedział: “... jeśli jesteś naprawdę rozbudzony w ciągu dnia, obserwując każdą myśl, każde uczucie, każdy ruch umysłu... obserwując swoje reakcje... będąc bardzo świadomym wszystkiego na zewnątrz siebie, wewnętrznie, wówczas cała nieświadomość, jak i świadomość, zostaje otwarta. Medytacja jest jedną z największych sztuk w życiu – być może największą, i nikt jej nie może cię nauczyć. W tym tkwi jej piękno. Nie ma techniki, a przez to żadnej autorytarnej władzy. Kiedy uczysz się o sobie, obserwujesz siebie, obserwujesz sposób, w jaki chodzisz, jak jesz, co mówisz, plotki, nienawiść, zazdrość – jeśli jesteś świadomy tego wszystkiego w sobie, bez żadnego wyboru, to jest to część medytacji.”
Można jednocześnie doświadczać obecności i wewnętrznego poddania się. Kiedy męska obecność i kobieca energia/zjawiska łączą się w jedność, powstaje Samadhi – stan wysiłku bez wysiłku.
Słowo sanskryckie dharaṇā zazwyczaj tłumac
Czym dokładnie jest koncentracja? Koncentracja ma dwa główne składniki, które nazwę “pierwszą uwagą” i “drugą uwagą”.
1- Pierwsza uwaga to uwaga ograniczonego umysłu. Następuje zawężenie skupienia na jednym obiekcie, z wyłączeniem innych myśli i doznań. Wybierasz co umysł jest skupiony na.
2- Drugie (poziom) uwagi odnosi się do świadomości, która obserwuje ograniczony umysł, lub czystej obecności, która jest bezwyborowa.
Więc koncentracja może oznaczać zarówno skupić się kiedy mówimy o filtrze lub zaworze redukcyjnym ograniczonego umysłu, może to oznaczać nieugiętość lub nieprzerwaność twojej obecności.
Pierwotna uwaga jest analogiczna do przysłony aparatu fotograficznego; może być skupiona wąsko lub szeroko. Na przykład, jeśli obiektem medytacji jest oddech, można obserwować wąski oddech ograniczony do obszaru poniżej nozdrzy, lub do unoszenia się i opadania brzucha, a wszystkie inne myśli i doznania są ignorowane. Uwaga może być rozszerzona widzęi można angażować się w obserwację uczucia oddechu rozchodzącego się po całym ciele, odczuwając ogólne rozszerzenie i skurczenie. Uwaga może wykraczać poza ciało na wyższe lub bardziej subtelne poziomy umysłu. Niezależnie od tego, czy pierwsza uwaga umysłu jest wąska, czy rozproszona, druga uwaga może być obecna, albo może zgubić się w mai, zasłonięta przez myślenie. To jest niezłomność świadomości, która jest niezbędna dla Samadhi i nieodłącznie z nim związana.
“W głębokiej medytacji przepływ koncentracji jest ciągły jak przepływ oleju.” ~ Patandżali
Struktura jaźni, niczym operator kamery, może wybrać, na czym chce się skupić. Ale świadomość jest zawsze bezwyborcza, po prostu świadoma tego, co jest. Świadomość nie ma żadnych obowiązków i nie angażuje się w żadne działanie. Czysta świadomość jest bez reakcji i bez preferencji dla czegokolwiek. Jest przestrzenią, w której wszystkie myśli i wszystkie stany przychodzą i odchodzą.
Kiedy ograniczony umysł zwraca uwagę na to, co jest, wtedy w tej chwili nie ma nieświadomej reakcji, która plącze świadomość lub powoduje jej identyfikację ze zjawiskami. Dopiero gdy umysł jest nieuważny, pojawia się nieświadoma reakcja, wybór i egoistyczne preferencje. Kiedy umysł wędruje, tworząc myśli na podstawie starych schematów, istnieją dwie możliwości; albo świadomość pozostaje świadoma siebie, albo zostaje zasłonięta przez umysł. Myśl może albo powstać i przeminąć, gdy pozostajemy jej świadomi, albo może nastąpić przerwa w strumieniu oleju (świadomości), a świadomość zapląta się w umysł.
Jedną z moich ulubionych instrukcji jest “bądź cicho i wiedz”. Tak jak samadhi jest nierozerwalne od dharaṇy i dhyany, yin i yang, Shakti i Śiwy, tak też cisza nie jest oddzielona od koncentracji, ani nie jest oddzielona od absorpcji w obiekcie medytacji. Kiedy prawdziwa natura umysłu zostaje uświadomiona jako samoświadoma świadomość, można powiedzieć:
“być w ruchu i wiedziećtak jak można by powiedzieć: ”Milcz i wiedz“.
Mówiąc zwięźlej, uświadamia się sobie, że bezruch i ruch są ostatecznie dualnością stworzoną przez ograniczony umysł. Z perspektywy absolutnej, nieograniczonego umysłu, takie rozróżnienie w rzeczywistości nie istnieje. W Samadhi bezruch i ruch są postrzegane jako “ani jedno, ani dwa”. “JESTEM” nigdy nie odchodzi od tego punktu spokoju, który jest wszędzie i nigdzie. Uświadamiamy sobie pełnię jako pustkę, spokój jako ruch, jaźń jako inne i rozumiemy, że to ograniczony umysł tworzy te pozorny rozdzielenia i rozróżnienia.