Các bài thiền cốt lõi từ Trung tâm Samadhi
Phần 3 – Prana
Giống như tất cả các bài thiền Samadhi khác, trong bài thiền này không có khái niệm ‘làm’. Không có gì để tâm trí phải suy luận. Thay vào đó, chúng ta sẽ nhận ra những gì tâm trí đang làm, và thực hành buông bỏ các hoạt động vô thức của nó khi chúng trở nên ý thức hơn.
Mục đích của bài thiền 1 và 2 trong loạt bài này là giúp bạn trau dồi hai kỹ năng cụ thể cần thiết cho thiền định. Hai kỹ năng đó là: sự tập trung vào một điểm duy nhất và khả năng buông bỏ bất cứ điều gì phát sinh mà không phản ứng. Nếu trong quá trình thiền định, bạn có thể duy trì trạng thái tương đối bình thản và không phản ứng trước bất cứ điều gì nảy sinh trong những khoảng thời gian dài hơn, bạn có thể tự nhiên nhận ra mình đang trực tiếp trải nghiệm prana hay năng lượng nội tại – đó chính là trường năng lượng biến đổi nằm nền tảng cho tâm trí và các giác quan.
Samadhi là sự vượt qua các đối lập – sự vượt qua tính nhị nguyên của tâm trí. Samadhi là sự vượt qua tính nhị nguyên giữa vi vũ trụ và vĩ vũ trụ, giữa nam và nữ, giữa ý thức và vô thức, giữa tự ngã và phi tự ngã, giữa hơi thở vào và hơi thở ra, cũng như giữa cá nhân và Thượng Đế. Sự tách biệt là ảo tưởng do sự nhận diện sai lầm với cái ngã hoặc tâm trí hạn hẹp tạo ra. Càng ít tâm trí kiểm soát hoặc can thiệp vào trải nghiệm của chúng ta, chúng ta càng trải nghiệm thực tại đúng như bản chất của nó.
Càng giải thoát ý thức khỏi tâm trí và những sở thích của nó, đồng thời hướng nó một cách liên tục và không gián đoạn về đối tượng thiền định, tâm trí càng mất đà và dần đạt đến sự tĩnh lặng. Sự hiểu biết về quá trình định hướng lại này không chỉ đơn thuần là trí tuệ. Nó phải được trải nghiệm. Bạn nhận ra hoặc hoàn toàn trở thành chính điều mà bạn là, điều mà bạn luôn luôn là nhưng đã bị che khuất bởi sự rối rắm giữa ý thức và suy nghĩ. Tâm trí không biết và không thể biết được bí ẩn vĩ đại về bản chất thật sự của chúng ta, bí ẩn về điều mà chúng ta là.
Bạn không thể hình dung Samadhi là gì bằng cái tâm bản ngã hạn hẹp, cũng như bạn không thể mô tả cho một người mù biết màu sắc là gì. Tâm trí của bạn không thể biết. Nó không thể tạo ra điều đó. Tâm trí chỉ đơn thuần là một van giảm áp hoặc bộ lọc hạn chế. Một công cụ để tương tác với thực tại vật lý theo một cách nhất định. Chính sự xuất hiện của tâm trí mới là sự tạo ra thực tại vật lý. Sự tồn tại của tâm trí không phải là vấn đề. Ngược lại, sai lầm hay sự lệch lạc trong nhận thức của con người chính là việc chúng ta đồng nhất bản thân với nó.
Ảo tưởng rằng chúng ta là cái ngã hữu hạn chính là Maya. Các giáo lý yoga dạy rằng để đạt được Samadhi, người ta phải quan sát đối tượng thiền định cho đến khi nó biến mất — cho đến khi bạn tan biến vào nó hoặc nó tan biến vào bạn. Sự phân đôi chủ thể-đối tượng sụp đổ. Hãy quan sát sự giãn nở và co lại của mọi hiện tượng cho đến khi tất cả hòa nhập thành một. Không còn người thở và không còn hơi thở. Không còn người quan sát và đối tượng được quan sát. Quá trình này có thể mất hàng giờ, hàng ngày, hàng tuần hoặc hàng năm với sự thực hành tập trung và kiên định, tùy thuộc vào vị trí của bạn trên hành trình.
Samadhi không phải là sự quyết tâm của tâm trí để đạt được một mục tiêu nào đó. Đó là về ý chí cao hơn, là sự quyết tâm buông bỏ hoàn toàn hoạt động của tâm trí – buông bỏ mọi thứ đã biết. Trong vật lý lượng tử, một photon hay hạt ánh sáng hành xử như một vật thể rắn khi được quan sát, và hành xử như một sóng khi không có người quan sát. Tương tự, hơi thở trở nên mang tính sóng hơn khi người quan sát bắt đầu buông bỏ, khi người quan sát bắt đầu biến mất.
Ngay cả khi chúng ta cảm thấy như đang để hơi thở chảy tự nhiên, vẫn có thể có những khía cạnh vô thức sâu thẳm của bản ngã đang tác động. Ví dụ, có thể có sự co thắt hoặc hạn chế ở vùng bụng, hoặc trái tim có thể đóng lại, cản trở nhịp đập của hơi thở ở vùng ngực. Bạn có thể đang bám víu vào cảm giác về bản ngã ở vùng con mắt thứ ba, nơi năng lượng bên trong của bạn chảy đến.
Sự thao túng vô thức do cấu trúc bản ngã gây ra có thể biểu hiện theo nhiều cách trong cơ thể, và thông qua thực hành, chúng ta học cách biến những yếu tố vô thức này thành ý thức. Khi bản ngã hoặc cái tôi kiểm soát hơi thở ít đi, thì dòng chảy prana hay năng lượng ý thức sẽ dồi dào hơn. Prana hay năng lượng nội tại chính là sự sống động bên trong của bạn – điều bạn trải nghiệm khi tâm trí và các giác quan ở trạng thái mở hoặc trạng thái không bám chấp; không phân biệt bất kỳ ý niệm nào về cái này hay cái kia. Việc cố gắng dùng tâm trí để khiến bất cứ điều gì xảy ra trong thiền định là phản tác dụng.
Đừng tìm kiếm prana hay năng lượng bên trong bạn, vì hành động tìm kiếm sẽ khiến cái tôi tiếp tục hoạt động. Như chúng ta đã nói từ trước đến nay, hãy đơn giản để mọi thứ diễn ra như vốn có, không chống đối bất cứ điều gì nảy sinh. Hãy quan sát sự kiểm soát mà tâm trí đang thực hiện. Thâm nhập vào hoạt động vô thức của nó. Hãy xem mọi cảm giác nảy sinh như một lời mời hoặc cánh cửa dẫn đến sự khám phá này. Thiền định chẳng là gì khác ngoài việc buông bỏ những khía cạnh ngày càng sâu thẳm hơn của cái tôi kiểm soát.
Tâm trí không thực sự chết hay biến mất, mà trở thành người phục vụ cho cái tôi chân thật vượt ra ngoài tên gọi và hình tướng. Không phải ý chí của tôi, mà là ý chí thiêng liêng sẽ được thực hiện. Thiền định là một hành động của tình yêu – buông bỏ tâm trí vào chính trái tim của bản thể bạn. Hãy bắt đầu bằng cách chấp nhận những gì đang hiện hữu trong khoảnh khắc này. Chỉ cần ngồi. Việc ngồi đang diễn ra. Có một cơ thể đang ngồi và thở. Quan sát hơi thở tự nhiên. Hơi thở đơn giản là có đó. Hơi thở đang diễn ra. Đừng can thiệp, chỉ cần để nó diễn ra.
Sự co giãn bên trong cơ thể đang diễn ra. Nó là điều thực tại nhất trong khoảnh khắc này. Bạn không thể phủ nhận sự tồn tại của nó. Quan sát những gì đang là. Chấp nhận những gì đang là. Bây giờ, với sự nhận thức rộng mở hoặc toàn cảnh, hãy đồng thời nhận ra càng nhiều khía cạnh cụ thể của hơi thở càng tốt. Chẳng hạn như sự phồng lên và xẹp xuống của bụng, luồng không khí đi vào và ra khỏi lỗ mũi, hoặc luồng không khí đi vào và ra khỏi phổi. Hãy nhận ra xem hơi thở của bạn sâu hay nông. Hãy nhận biết xem hơi thở vào của bạn dài hay hơi thở ra dài. Hãy nhận biết xem hơi thở vào của bạn ngắn hay hơi thở ra ngắn.
Lưu ý khoảng trống hoặc khoảng nghỉ sau khi hít vào. Lưu ý khoảng trống hoặc khoảng nghỉ sau khi thở ra. Hãy ghi nhận càng nhiều khía cạnh cụ thể của hơi thở tự nhiên càng tốt cùng một lúc mà không để tâm trí can thiệp. Trong những khoảng trống giữa hít vào và thở ra, hãy nhận biết nguồn gốc của xung động thở đến từ đâu. Bạn đang hít thở hay đang để nó tự diễn ra? Bạn đang thở hay đang bị hơi thở chi phối? Đừng giữ câu hỏi trong tâm trí hay cố gắng trả lời nó. Hãy tìm hiểu những từ ngữ này chỉ ra điều gì trong khuôn khổ của cơ thể.
Khi hơi thở của bạn mở rộng ra và thu lại, hãy nhận thức về toàn bộ trường biến đổi, những đường nét và hình thái của những làn sóng hơi thở khi chúng nảy sinh và tan biến. Giống như một con sóng hình thành và tan biến trên đại dương, hãy quan sát con sóng, quan sát đại dương – không gắn nhãn, không phân biệt cái này hay cái kia. Hơi thở của bạn thực sự đang chạm đến từng tế bào trong cơ thể. Hãy để sự nhận thức về không gian biến đổi mở rộng để bao trùm toàn bộ cơ thể và thậm chí vượt ra ngoài. Nếu bạn bắt đầu lạc lối khi quan sát hơi thở mở rộng, hãy quay lại quan sát hơi thở hẹp bất cứ lúc nào.
Cảm nhận trường biến đổi tràn qua cơ thể, làm sống động cơ thể, đi qua cơ thể vào những ngóc ngách sâu thẳm nhất của bản thể, thấm nhuần vào suy nghĩ và cảm giác của bạn. Khi quan sát toàn bộ cơ thể đang thở hoặc được thở, hãy chú ý xem có sự kháng cự nào ở bất kỳ đâu trong cơ thể không. Chỉ cần nhận thức về bất kỳ sự kháng cự hay sự kiểm soát của cái tôi nào. Việc buông bỏ diễn ra tự nhiên chỉ bằng cách chứng kiến một cách bình thản bất kỳ cảm giác nào nảy sinh. Chỉ cần quan sát với sự bình thản. Đừng phán xét bất kỳ cảm giác nào là tốt hay xấu. Hãy để mọi thứ diễn ra như vốn có. Đừng cố kiểm soát thiền định bằng tâm trí theo bất kỳ cách nào.
Bây giờ, khi quan sát, hãy buông bỏ mọi ý niệm hay định kiến bạn có về hơi thở là gì. Hãy buông bỏ nhãn hiệu hay khái niệm về hơi thở, để không còn sự nhận biết về hơi thở là gì. Không có kỳ vọng. Chỉ đơn giản là quan sát và để cho hiện tượng giãn nở và co lại tự diễn ra ở mức độ nhận thức tinh tế nhất mà bạn có thể. Bạn đang tiếp nhận nhiều hiện tượng hơn, trở nên ý thức về dữ liệu cảm giác được cơ thể tiếp nhận, điều này xảy ra trước hoạt động lọc của tâm trí.
Chúng ta muốn giữ toàn bộ sự nhận thức của mình tập trung vào một điều: lĩnh vực của các hiện tượng thay đổi ở mức độ gốc rễ của sự nhận thức. Bạn duy trì sự nhận thức trên cảm giác mà không thiên vị, không phân biệt, không gắn nhãn và không nhận thức bất kỳ ‘vật gì’. Đừng bỏ lỡ bất kỳ cảm giác hay sự tinh tế nào trong lĩnh vực biến đổi. Hãy nhận thức bất kỳ cảm giác hay đặc tính mới nào nảy sinh, nhưng đừng tìm kiếm điều gì cụ thể. Đừng cố tạo ra hiện tượng nào bằng tâm trí.
Quan sát thực tại như nó vốn có. Thâm nhập sâu hơn. Buông bỏ sâu hơn. Luôn tỉnh thức, luôn buông bỏ. Sự chú ý của bạn nên như dòng dầu chảy liên tục từ một bình đổ lên đối tượng thiền định. Các chướng ngại có thể nảy sinh. Thâm nhập vào chúng, thấm nhuần chúng, tràn ngập chúng bằng ý thức của bạn. Giữ sự tỉnh thức sắc bén. Trải nghiệm về năng lượng nội tại nên sống động và tràn đầy sức sống. Đừng cố gắng có một tâm trí tĩnh lặng vì chính hành động cố gắng đã tạo ra sự chuyển động. Hãy ở trong trường biến đổi. Chỉ đơn thuần là "là", buông bỏ mọi hành động, và sự tĩnh lặng sẽ tự nhiên hiện ra.
Qua thực hành, các cảm giác sẽ trở thành một hiện tượng thống nhất, một trường biến đổi thống nhất, và chúng mất đi các đặc tính riêng biệt. Điều duy nhất không thay đổi chính là thực tại rằng mọi thứ đều đang thay đổi. Ai là người nhận thức được điều đó? Bất kỳ cơn đau, cảm xúc, niềm hân hoan hay hiện tượng nào cũng được trải nghiệm như không thể phân biệt – đơn thuần là năng lượng đang biến đổi.
Prana được nhận thức là nhịp đập không ngừng thay đổi của sự giãn nở và co lại của tất cả mọi thứ. Thuật ngữ tiếng Phạn chỉ năng lượng không ngừng thay đổi này là Annica. Khả năng của bạn trong việc duy trì sự nhận thức về Annica có thể đến rồi đi. Khả năng quan sát sự thay đổi từng khoảnh khắc chính nó cũng là điều thay đổi. Ngay cả khi sự bình thản của bạn đến rồi đi, hãy bình thản với điều đó. Hãy bình thản trước những gì đang là.