“Nuk ka asnjë shteg, por vetëm një i marrë nuk do ta ndiqte atë.”
Rruga për te Samadhi nuk është lloji i rrugës ku njeriu vënë një këmbë para tjetrës për të arritur në ndonjë destinacion. Rruga është një zhveshje e iluzionit, një lëshim i identifikimit me një vetë të kufizuar, në mënyrë që njeriu të zgjohet pikërisht aty ku është.
Mystikët e lashtë, joginët dhe vizionarët kanë thënë se gjithçka është vetëdije primordiale, ose ndërgjegje joduale e cila është njëkohësisht boshllëk dhe formë (e gjithë ajo ështëVetëdija primordiale nuk është ajo që zakonisht e quajmë ndërgjegje; ajo është ajo që është e vetëdijshme për ndërgjegjen ndërsa ajo ndryshon nga një gjendje në tjetrën. Në jetën e quajtur “normale” ne jemi të vetëmijshëm për tri gjendje të ndërgjegjes; zgjimin, ëndërrimin dhe gjumin e thellë, dhe këto gjendje vijnë e shkojnë. Vetëdija primordiale është e vetëdijshme për ardhjen dhe shkuarjen e këtyre gjendjeve, por ajo nuk vjen e nuk shkon. Në Vedanta quhet turiya, gjendja e katërt, baza e ekzistencës suaj. Ajo është gjithmonë e vetëdijshme dhe megjithatë nuk është e ndarë nga ajo që vëzhgohet.
Mendja mund të pyesë: “si mund ta realizoj veten si ky vetëdije e pastër?” Dëshira për të kapur të vërtetën vjen gjithmonë nga mendja egoiste që dëshiron të fitojë vetëdije, por ajo kurrë nuk mund ta fitojë atë sepse është vetë gjëja që duhet të dorëzohet që ajo të realizohet. Prajna ose urtësia e të vërtetës është zgjimi ndaj asaj që është gjithmonë tashmë tanishëm. Nëse nuk jeni të kujdesshëm, mendja mund t'ju çojë në një rrugë kërkimi të pafund në përpjekje për t'i shtuar diçka vetes. Çlirimi është fundi i kërkimit dhe realizimi i vetes së rreme që po përpiqet të arrijë diçka.
Mos kërko ndriçim ose gjendje të jashtëzakonshme qenieje, pasi çdo kërkim është veprimtari e egos. Thjesht pusho së vlerësuari dhe së ndjekuri iluzionet, dhe burimi do t'i shfaqë vetveten.
Hiqeni vetëdijen larg nga iluzioni drejt vetëdijes vetë dhe lejoni çdo gjë të jetë ashtu siç është derisa të keni realizuar Vetveten e vërtetë ose Zotin, që është ndërgjegjja e zgjuar e cila nuk vjen dhe nuk ikën. Nga perspektiva e botës duale, ekzistojnë dy pjesë ose dy shtigje drejt Samadhit. Yini dhe Jangi së bashku formojnë një të tërë të unifikuar të pandashme. Nuk ka Jin pa Jang, ashtu siç nuk ka filxhan pa boshllëkun brenda. Dy aspektet e ekzistencës janë ajo që ndryshon dhe ajo që nuk ndryshon. Baza e qenies suaj është e përsosur në plotësinë e saj bosh non-duale, e përjetshme në qetësinë e saj dinamike, e palimituar pasi ekziston kudo dhe askund. Shtegu pa shteg është të realizosh një proces zhvillimi gjithnjë e më të thellë brenda strukturës së vetvetes dhe njëkohësisht të realizosh natyrën tonë të vërtetë, e cila është vetëdija primordiale përtej emrit dhe formës. Samadhi është kur bota që ndryshon vazhdimisht shkrihet ose bashkohet me të pandryshueshmen. Edhe kjo nuk është plotësisht e vërtetë; asgjë nuk shkrihet në të vërtetë sepse asgjë nuk ka qenë realisht e ndarë. Iluzioni i ndarjes bie duke zbuluar se çdo gjë ka qenë gjithmonë ajo ndërgjegje e vetme primordiale.
Bota e atij që vuan në Samsara është identike me botën e atij që është zgjuar, me përjashtim të faktit se e para ndërmjetësohet nga vetja e rreme. Në terma të krishterë mund të thuhet se kur dikush identifikohet me veten e kufizuar është ferr, dhe kur dikush është i lirë nga vetja e kufizuar, është parajsë. Jean-Paul Sartre tha shprehimisht: “Ferri janë të tjerët.” Kur kjo thënie ekaminohet thellësisht, zbulohet një e vërtetë e thellë. Sa herë që ka ndonjë lloj dallimi midis vetes dhe tjetrit, atëherë njeriu është në ferr, i cili nuk është gjë tjetër veçse cikli i veprimtarisë egoike (dëshirës dhe neverisë). Ferri është identifikimi me veten e kufizuar, e cila është krijimi ose ardhja në jetë e dualitetit të vetes dhe tjetrit.
Kur njeriu zgjohet, kupton me një dijtje të drejtpërdrejtë se “Unë nuk jam ky mendje/trup i kufizuar”. Kjo dijtje, pasi njihet dhe vendoset në mendje, mund t'i japë egos një ndjenjë lirie relative nga kushtëzimi i saj; një lloj lirimi të zinxhirëve. Mund të ketë një ndjenjë lehtësie dhe kuptimi se ju nuk jeni ky personazh i kufizuar dhe se nuk jeni të detyruar të ndiqni skenarin që është caktuar për jetën tuaj. Megjithatë, pikërisht ky bindje mund të bëhet baza për një personazh të ri ose një persona të ri shpirtëror. Nëse vazhdoni të thoni “Unë nuk jam ky mendje/trup i kufizuar, unë jam vetëdije”, atëherë ka një përçarje, një dualitet ose ndarje midis vetëdijes dhe mendjes/trupit. Kjo ndarje është iluzioni i rremë i krijuar nga mendja egoike e kufizuar dhe mund të jeni të sigurt se rruga juaj është përvetësuar nga vetja e rreme.
Në botën në të cilën jetojmë sot, jetët e shumicës së njerëzve kufizohen në mbështjelljet fizike dhe mendore të shpirtit, dhe kur ata marrin një pamje të shkurtër të asaj që ndodhet përtej këtyre niveleve, ndërgjegjja e tyre shpesh tërhiqet sërish poshtë në iluzionin e mendjes/trupit. Për shkak se modeli i zakonit të mendjes është kaq i fortë, shumica e njerëzve do të sajojnë një histori ose narrativë rreth përvojës së tyre të zgjimit. Niu duhet të jetë i vëmendshëm që të mos identifikohemi me qenien e një personi që është i zgjuar ose i ndriçuar, pasi ky është mashtrimi më i madh nga të gjithë. Siç tha mjeshtri Zen Suzuki: “Në të vërtetë, rreptësisht duke folur, nuk ka njerëz të ndriçuar, ka vetëm veprimtari të ndriçuar.”
Mos e ngatërro të kuptuarit me realizimin (realizimi është aktual gjendje e zgjuar).
Dhe mos e ngatërro realizimin me çlirimin (çlirimi është gjendja e zgjuar që nuk vjen dhe nuk ikën).
Mendja juaj fjalë për fjalë nuk mund ta imaginojë se ku të çon shtegu. Mendja e kufizuar do të jetë pengesa juaj më e madhe. Në fakt, identifikimi juaj me mendjen e kufizuar do të jetë e vetmja pengesë juaj në shtegun pa shteg. Pothuajse çdo gjë në botë po na tregon në drejtimin e kundërt, drejt nivelit të gjuhës dhe mendimeve të kushtëzuara që përbëjnë të ashtuquajturën botë e jashtme. Ne jemi të kushtëzuar të kërkojmë zgjidhje jashtë vetvetes dhe për sa kohë që jemi duke kërkuar, ne do të mbetemi brenda labirintit të mendjes dhe kurrë nuk do të arrijmë në qetësinë e brendshme. Megjithatë, kur dikush zgjohet, natyra e tij e vërtetë zbulohet se është vetë esenca e mendjes. E vetmja diferencë është se mendja e zgjuar është e pakufizuar, ndërsa mendja egoike ose personale është e kufizuar.
“Të kërkosh do të thotë të vuash. Të mos kërkosh asgjë është lumturi hyjnore.” ~ Bodhidharma
Sokrati është i famshëm për thënien “Unë di se nuk di gjë”, dhe se ky mos-dijeni është ajo që e bëri atë njeriun më të urtë në Greqi. Ai nuk di dhe kështu e ka gjetur Rrugën. Gjëja më e rëndësishme që mendja e ulët mund të mësojë është kufizimi i saj në lidhje me shtegun. Kuptimi i kufizimit të mendjes nuk është i njëjtë me kuptimin e së vërtetës, por është hapi i parë i nevojshëm. Njeriu duhet të ndalojë aktivitetet e kota dhe të pandërprera që e mbajnë duke kërkuar ndonjë njohuri, gjendje apo përvojë transhendentale, ose ndonjë “gjë”. E vërteta nuk gjendet përmes përgjigjeve ose arritjeve në nivelin e mendjes, por brenda boshllëk-plotësisë jokualitative të pamatshme të zemrës. Ajo kuptohet kur pyetja ndalet. Ju nuk mund ta “merrni” ose ta fitoni të vërtetën, ju thjesht zgjoheni ndaj së vërtetës përmes Samadhit, përmes alkimisë që shpërbën e-go-në kur njeriu me një synim të vetëm, me ngulm, refuzon t'i përgjigjet iluzioneve. Është përmes rrugës negative, përmes *via negativa*, që ne vijmë të njohemi me të vërtetën e asaj që jemi, duke lënë mënjanë gjithçka që nuk jemi. Atëherë kuptohet drejtpërdrejt se ju keni qenë gjithmonë ai vetëdijshmëri e pranishme përgjithmonë.
Mësuesi legjendar Bodhidharma është themeluesi dhe patriarku i parë i Budizmit Chan në Kinë, i cili më vonë u bë Zen në Japoni. Historia thotë se Bodhidharma u thirr nga Perandori Wu, i cili donte ta pyet-te sepse kishte dëgjuar se ai ishte një urtë i madh.
“Kush je ti, që qëndron para meje?” pyeti Perandori.
“Nuk e di,” tha Bodhidharma.
Me këtë përgjigje Bodhidharma çan përmes të gjitha truket dhe mashtrimet e mendjes. Nuk është se Bodhidharma ishte agnostik, duke besuar në të panjohshmin e natyrës së tij të vërtetë. Bodhidharma ishte zgjuar si ndërgjegje primordiale, por mendja e kufizuar është e paaftë ta përcjellë atë. Fjalët nuk e përcjellin të vërtetën e heshtur sepse fjalët janë zhurmë. Ato nuk përcjellin qetësi sepse janë lëvizje. Fjalët janë një gisht që tregon drejt hënës. Mos e ngatërroni gishtin me vetë hënën. Nuk është e mundur të tregosh drejt vetëdijes primordiale. .
Si mund të tregosh atë që është kudo dhe askund? Megjithatë, të gjitha mësimet shpirtërore janë një përpjekje për ta bërë këtë.
Nga një perspektivë relative, mendja dhe shqisat po filtrojnë dhe zvogëlojnë fushën e vibrimit në mënyrë që ne të mund të kemi një përvojë njerëzore. Kjo projeksion i reduktuar është simulimi i të gjithë botës së jashtme, e cila ndërmjetësohet përmes një vetjeje të kufizuar. E gjithë energjia dhe dukuritë spiralohen në vello iluzioni, ekranin ose barrierën që duhet kapërcyer për t'u zgjuar drejtpërdrejt në të vërtetën. Edhe kapërcimi i dukshëm i iluzionit është një iluzion. Ata që kanë kuptuar natyrën e lor të vërtetë kanë thënë se ka vetëm shfaqet se ekziston një pengesë mes jush dhe vetëdijes primordiale, pasi në të vërtetë çdo gjë është ajo vetëdije. Për sa kohë që iluzioni i një vetjeje të kufizuar vazhdon, njeriu luan një lojë fshehazi me vetëdijen. Edhe pse mund ta kuptojmë mendërisht se e gjithë struktura e vetes është iluzore, ne mbetemi të ngatërruar në iluzion, duke iu përgjigjur ende preferencave dhe konstrukteve të kushtëzuara ndërsa shfaqen dëshira dhe aversioni. Për të depërtuar në thellësinë e tij duhet vigjilencë e madhe dhe njeriu duhet ta dëshirojë zgjimin më shumë se iluzionin, më shumë se vetë jetën.
Nëse gjithçka është iluzion, atëherë pse të mos mbetemi të vetëdijshëm vetëm për vetëdijen, duke e kthyer vetëdijen nga vetvetja dhe duke e injoruar iluzionin? Kjo është më e lehtë t'a thuash sesa ta bësh. Për shumicën prej nesh, iluzioni është jashtëzakonisht këmbëngulës dhe paqja e dikujt shqetësohet vazhdimisht nga luhatjet e mendjes (vritat ose “vorbulla” e mendjes). Sapo përpiqemi të heqim dorë nga modelet tona të kushtëzuara, graviteti i pashmangshëm dhe tehet e matricës do të na tërheqin përsëri në spiralen e majës së saj. Brazdat e formuara mirë të kushtëzimit janë krijuar dhe energjia do të rrjedhë parazgjedhje në këto kanale të vjetra, përveç nëse ka një ndërprerje dhe ridrejtim të kabllimit. Rruga është të pastrohet si kushtëzimi biologjik ashtu edhe ai i trashëguar shoqërisht. Brenda kushtëzimit tonë biologjik është impulsi më i thellë i përgjigjes ndaj stimujve, i cili sublimohet në nivele më të larta dhe më komplekse të mendimit dhe sjelljes. Kushtëzimi ynë shoqëror është ndërtuar mbi impulset primitive dhe është lidhur në kushtëzimin e zvarranikëve që ndihet si në shtëpinë e tij në tru.
Në këtë rrugë ne nxjerrim në dritë modelet e fshehura në pandërgjegje, dhe ka gjithashtu stade mbindëgjegjëse të evolucionit për të cilat njëjtësisht nuk jemi të vetëdijshëm sepse ato nuk kanë dalë nga rritja e brendshme e dikujt. Supervetëdija është si një lule që ende nuk ka çelur dhe nuk e dimë se si do të duket.
Ekziston një fjalë e urtë e vjetër (në sanskritisht e quajtur Kupamanduka) për një bretkosë që e kalon jetën e saj në fund të një pusi. Bretkosa beson se pusi është i gjithë bota. Ajo eksploron çdo guralec brenda pusit dhe e mat atë në të gjitha drejtimet, kështu që me besim të plotë bretkosa flet për të gjithë botën. Një ditë një peshk bie në pus dhe tregon histori të pabesueshme rreth botës së jashtme dhe notit në detin e gjerë. Bretkosa fjalë për fjalë nuk mund ta kuptojë e as ta imagjinojë atë, ndaj i hedh poshtë tregimet si gënjeshtra ose çmenduri.
Ne jemi si bretkosë në pus. Ne nuk dimë atë që nuk e dimë.
E pandërgjegjshmja është pikërisht kjo; pavetëdijshëm. Nëse do ta dinim se çfarë është, atëherë ajo do të ishte e vetëdijshme. Ne nuk mund të heqim dorë apo të çlirohemi nga një model që mbajmë dhe për të cilin nuk jemi të vetëdijshëm. Ka pjesë të vetes sonë që janë të fshehura, duke vepruar në mënyrë të pavetëdijshme brenda natyrës sonë shtazore; dëshira dhe pështirosje e thellë e lidhur me trurin reptilian dhe e sublimuar në të gjitha aspektet e sjelljes dhe jetës. Dhe ka aspekte të qenies sonë që janë mbinëdijeshme, duke vepruar brenda shablloneve ose strukturave në nivelet më të larta të shpirtit, por ne nuk i kemi vendosur lidhjet me këto mbretëri të holla (subtile).
Kemi mundësinë në këtë jetë të shkojmë më larg dhe me vete më thellë. Procesi i ndriçimit na çon më tej në hapësirat e mendjes kozmike, ndërsa zgjimi na çon më thellë në momentin e pranishëm. Ndërsa ecim në këtë rrugë, ka të ngjarë të kemi periudha kur nuk jemi të zgjuar; të identifikuar me ndonjë aspekt të iluzionit. Tërheqja e spirales së majës është e fortë. Përveç kësaj, formalisht praktikat e meditimit dhe vetë-hetimit, ne mund të përdorim çdo moment të jetës sonë për t'u bërë më të vetëdijshëm, për t'u bërë më të lirë. Kjo ndodh natyrshëm kur ne më në fund ndalojmë së përgjigjuri ndaj iluzioneve. Kur ndalojmë së përgjigjuri ndaj iluzioneve, brenda strukturës së vetvetes krijohet fërkim ndërsa modelet e vjetra vdesin, duke rezultuar në transformim dhe lindjen e niveleve më të larta të vetëdijes. Ti bëhu dheu i vdekur nga i cili niveli tjetër i ti rritet. Në procesin e ndriçimit, ndjenja e vetvetes vazhdon të zgjerohet, për të përfshirë gjithnjë e më shumë nga mendja/maja dhe nivelet më të larta të vetes, derisa të jetë identike me gjithçka që është (në fund të fundit zgjohet si realitet jo-dual). Nga pikëpamja relative ne vazhdojmë të punojmë për t'u bërë të lirë, edhe nëse nga perspektiva absolute natyra jonë e vërtetë është gjithmonë tashmë e lirë. Ky është shtegu pa shteg.