De wijsheid die naar samadhi leidt
Wat we gaan beschrijven wordt ook wel ‘Het Geheim der Geheimen’ genoemd, de esoterische wijsheid die naar samadhi leidt. Samadhi is het doel van alle spiritualiteit: de vereniging met de bron. De waarheid over wie of wat je bent, de waarheid die het beperkte denken overstijgt, kun je niet zien met je beperkte verstand. Het stiltepunt kun je niet bereiken door middel van beweging. Als je het stiltepunt voorbij het denken wilt realiseren, laat dan alle interesse in gedachten en gewaarwordingen los, alle voorkeuren, alle verschijnselen die door de geest en de zintuigen worden voortgebracht, en rust in naakt bewustzijn.
Er zijn twee fundamentele dimensies aan het bestaan in dit moment. Er is datgene wat verandert en datgene wat onveranderlijk is. Gedachten en gewaarwordingen vormen een veld van voortdurend veranderende verschijnselen. Wat onveranderlijk is, is het bewustzijn van dat veld van verandering. Meestal zijn we zo verstrikt in het veld van verandering, zo gefixeerd op de objecten daarin, dat we de dimensie van het bewustzijn negeren. Daarom beginnen we ons onderzoek door ons bewust te worden van het bewustzijn, door ons bewust te worden van het Bewustzijn.
De uitdaging om langere tijd in bewustzijn te blijven rusten, is dat de meeste mensen de concentratie en gelijkmoedigheid nog niet hebben ontwikkeld om in dat bewustzijn te blijven. We zijn verslaafd aan comfort en de beperkte geest zal aan deze oefening willen ontsnappen; hij zal het uiterst ongemakkelijk vinden en allerlei soorten belemmeringen of afleidingen creëren. Er zijn twee belangrijke knopen die ons binden aan identificatie met het ego. Het lichaam is gehecht aan comfort en de geest wil weten. Als we blijven zoeken naar het comfort van het lichaam en blijven zoeken naar weten met de geest, zullen we nooit verder komen dan de beperkte geest en het lichaam. We blijven dan als een kuddedier, een wezen dat hunkert naar plezier en pijn vermijdt, eindeloos reageert op prikkels, eindeloos bezig is, en zich niet bewust is van de dimensie van het zijn.
Je bewust zijn, volledig aandachtig zijn voor wat er gebeurt, zonder de bemiddeling van egoconditionering, zonder concepten, zonder te controleren, te manipuleren of te verdraaien, zonder de filtering van de beperkte geest, dat is aanwezig zijn zonder te kiezen. Aanwezig zijn zonder te kiezen en dus zonder een kiezer. Elke keer dat je geest beweegt zonder dat jij dat wilt, zelfs de kleinste beweging, komt dat door het filteren via de conditionering van de zelfstructuur. Het pad leidt naar het tot stilstand brengen van de hele draaikolk van de geest. Naar het besef dat alle niveaus van het zelf leeg zijn.
Hoe laat ik al het doen los, hoe laat ik de activiteit van het verstand los?
Luister goed, dit is de paradox. Het beperkte ego-verstand hoort die vraag en wil weten hoe, maar dat beperkte verstand kan het niet. De geest zal altijd falen in elke poging om stilte te realiseren, omdat de geest beweging is. De geest zelf is beweging, het is een eindeloos proces van doen. We moeten de overstap maken van doen naar zijn. De "jij" die je denkt te zijn, is een proces, een constante beweging, een verzameling patronen.
Dat JIJ moet sterven. Het pathologische patroon van jou moet eindigen om Samadhi te realiseren. Laat dat even tot je doordringen. Spirituele leraren hebben de instructie gegeven om Samadhi te bereiken. Wees stil en weet. Wees stil en ken het Ware Zelf. Oerbewustzijn voorbij naam en vorm. Wees stil en weet dat je God bent.
Wat bedoelen ze daar precies mee? Wat is het dat stil wordt?
Het is duidelijk dat niemands fysieke lichaam absoluut stil kan worden, aangezien het bestaat binnen tijd en ruimte. Want tijd-ruimte zelf is beweging. Tijd-ruimte is geest, het universum is de Grote Geest of Logos. Het eerste hermetische principe is dat Het Al geest is, het universum is mentaal.
Als het universum geest is en geest beweging is, hoe kun je dan stil zijn en weten?
Hoe kun je stil zijn op een aardbol die met duizend mijl per uur om zijn as draait, met 67.000 mijl per uur rond de zon draait, met 500.000 mijl per uur door de Melkweg beweegt, en nog miljoenen mijlen verder door het universum?
Je hart klopt, cellen bewegen van binnen, voedsel wordt verteerd, je hersenen produceren hersengolven. Je bloed stroomt, energie stroomt – hoe kunnen we dan stil zijn?
Als de spirituele Meesters zeggen: "Wees stil en weet", dan moeten ze het over iets anders hebben, iets dat voorbij tijd en ruimte ligt, iets dat voorbij het fysieke en mentale gaat. Wat met stilte wordt bedoeld, is iets waarvoor we in ons moderne taalsysteem geen woord hebben. Het Sanskriet, de taal van de yogi’s, kent nauwkeurigere termen die verwijzen naar het non-duale. De term shunyata wordt vaak vertaald als "leegte", stilte of leegheid. Deze term wordt gebruikt in verband met anata of "geen-zelf", het besef van de Boeddhanatuur. "Stilte" is misschien het Engelse woord dat er het dichtst bij komt, maar het schiet tekort om iets te beschrijven dat niet tot deze dualistische wereld behoort.
Wat daadwerkelijk gerealiseerd wordt, is het Oerbewustzijn, dat voorbij stilte en beweging ligt, voorbij de tijd. Het is eeuwig, de basis van je bestaan, de wezenlijke aard van de werkelijkheid die niet verandert. Eigenlijk gaat het verder dan zowel verandering als het onveranderlijke. Wanneer je je ware aard realiseert, wordt het duidelijk dat stilte en beweging een dualiteit zijn die door de geest wordt gecreëerd, net zoals stilte en lawaai een dualiteit zijn die door de geest wordt gecreëerd. Alles is al inherent aanwezig in die oorspronkelijke stilte; de beweging van de wereld is identiek aan stilte. Wees stil en weet, wees in beweging en weet. Het is allemaal leegte die danst.
Dit is niet iets filosofisch, maar een heel andere manier om met de wereld om te gaan. Eigenlijk gaat het erom die interactie los te laten, de "reduceerventiel" – dat is de structuur van het zelf – los te laten, en je ware aard te ervaren zonder tussenkomst van de beperkte geest. De zogenaamde buitenwereld wordt overstegen door stilte te realiseren; en wanneer je dat doet, omvat die stilte juist datgene wat ze overstijgt. De dualiteit van stilte en beweging valt weg.
Het realiseren van samadhi, dit grote ontwaken, is slechts het begin van het pad. Patanjali zegt dat het hele streven van yoga gericht is op het tot stilstand brengen van de draaikolk van de geest. Chitta vritti nirodha. Je zou kunnen zeggen dat het het tot stilstand brengen van karma is, het tot stilstand brengen van diepe onbewuste patronen op veel verschillende niveaus. Als we onze ware aard realiseren, stoppen we tijdelijk met ons te identificeren met en te reageren op de geest. Het is alsof je de stekker van een ventilator eruit trekt. Als we de stekker van een ventilator eruit trekken, zorgt de traagheid van de bladen ervoor dat hij blijft draaien; zolang we de stekker er niet weer in steken, komt hij uiteindelijk tot stilstand.
Karma is simpelweg de neiging van energie om vastgestelde paden te volgen. Wanneer het Bewustzijn terugvalt in een patroon, is dat alsof je de stekker van de ventilator weer in het stopcontact steekt. Energie volgt het Bewustzijn. Energie keert terug naar de oude patronen. Een andere manier om het te beschrijven is via de wet van de traagheid. Een geest in beweging blijft in beweging, tenzij er een kracht van buitenaf op inwerkt. In de matrix van de geconditioneerde geest die we het Universum noemen, circuleren energie en gedachten door fractale labyrinten die op een continuüm bestaan, van micro- tot macroniveau, waarbij ze zich eindeloos vertakken en verkennen.
Elke spirituele beoefening is een ingreep, een kracht van buitenaf, een Bewustzijn dat energie afleidt van de geconditioneerde paden. Je moet bereid zijn om je leven te veranderen.
Je kunt alle meditatie van de wereld doen, maar als je terugvalt in je oude patronen, je oude routine, dan blijft de bedrading gewoon zitten. Onze onbewuste drijfveren moeten worden blootgelegd en onder ogen worden gezien. Als we er door grote volharding en vastberadenheid in slagen de ventilator niet aan te sluiten, dan is er sprake van een daadwerkelijke stopzetting van de vritties. Een diepe stilte die ontstaat binnen de structuur van het zelf.
Elke keer dat we ons identificeren met en reageren op een voorkeur die door de geest wordt geproduceerd, steken we de stekker van de ventilator weer in het stopcontact. Hoe langer we in bewustzijn blijven, hoe meer de samskara’s worden gezuiverd. Hoe meer de ventilator vertraagt en het menselijke vat ontvankelijker wordt voor bewustzijn, hoe meer we leeg raken van het zelf.